Kedi psikolojisi-1


Evcil kedi; Mammalia sınıfı, Carnivora şubesi, Felidae familyası, Felis catus/Felis silvestris catus cinsine aittirler. Kedilerin 4000 yıl önce Mısır’da evcilleştirildiği yaygın bir görüş olsa da, MÖ 12.000’lere kadar uzanan geçmişlerinin olduğu yapılan çalışmalarda ortaya konmuştur. Göçebe hayattan, yerleşik tarım hayatına geçmeye başlayan insanların, mahsullerinin stokladıklarının bulunduğu bölgelerde fare ve kemirgenlerin sayısında artış olmuştur. Buna bağlı olarak, fare ve kemirgenlerin doğal düşmanı olan kedilerinde evcilleşme süreçleri, insanlarla etkileşimleri ve yakınlaşmaları bu şekilde başlamıştır. Uysal ve insana yakın davranmalarına karşılık insandan bağımsız hareket ederek yaşamını sürdürebilmesi, vahşi kedi davranışlarının bir kısmını hala taşıması ve diğer etoburlara göre daha sıkı birer etobur olmaları bu arkadaşlarımızın evcilleşme sürecini tamamlamadığı düşüncesini ön plana çıkaran çalışmalar vardır (Turner ve Bateson 1988; Turner ve Bateson 2000; Özçetin 2007; Driscoll ve ark., 2007). Kedi davranışı üzerine ilk bilimsel araştırmalar, 1956'da Paul Leyhausen tarafından Almanca olarak yayınlanmıştır.

Davranış bozuklukları ve istenmeyen davranışlar

Normal ve çoğunlukla yapılan davranışların dışında gelişmiş davranışlara, diğerlerinden farklı tutumlara davranış bozuklukları denir. İstenmeyen davranışlar ise sahiplerince yapılması istenmeyen ancak kendi doğalarında sergilediklerinde normal olan davranışlardır. Bu davranışlara örnek olarak:

1. Agresyon

a) Üstünlük agresyonu (Sosyal statünün belirlenmesi, bölgede üstünlük kurmak, çiftleşme hakkı ile ilgilidir. İnsanlar ile böyle bir çatışma olmaz).

b) Savunma agresyonu (Kendini korumaya alan kendinin sergilediği davranışlardır. Üzerine giden insana karşı böyle bir tepki sergileyebilirler. Çünkü kedinin kaçacağı bir yer yoktur. Erken dönemlerinde insanlarla az ilişki kuran kedilerde görülebilir).

c) Ağrıya bağlı agresyon (Acı ve ağrıya bağlı organik temelli agresyonlardır).

d) Avlanma agresyonu (Genellikle fazla uyarım almayan ev kedilerinde görülebilir. Oyun agresyonu olarak da görülebilir ancak oyun agresyonunda kedi davranışlarını kontrol edebiliyordur).

e) Yönü değiştirilmiş agresyon (Aynı bizde bulunan savunma mekanizmalarından olan yön değiştirme gibi düşünebilirsiniz. Kedi sinirlendiği şeye ya da objeye olan öfkesini başka yerden çıkartmasıdır).

f) Hiperaktiviteye bağlı agresyon (Normalden çok çok daha fazla hareketlilik ile gösterir kendisini. Ancak burada akılda tutulması gereken nokta kedinin dönem dönem yükselip artan hareketliliği ile karıştırılmamalıdır).

g) Nedensiz agresyon (Nedeni bilinmeyen organik kökenli davranış bozukluklardır genellikle. Nörolojik bir muayene gerekli olabilir). Veteriner hekimle iletişime geçilmesi önemlidir.

2. Dışkılama davranışı bozukluğu (Organik temellidir çoğunlukla, sosyal çevrenin değişmesi ya da korku nedenli olabilir).

3. İdrarla iz bırakma (Alan hakimiyetinin belirlenmesidir. Eve yeni kedi getirildiğinde bu davranış görülebilir).

4. Tırnaklarla zarar verme (Çoğunlukla tırnaklarının arasında bulunan koku bezleriyle kokularını bırakarak bölgenin hâkimi olduğunu belirten bir davranış sergileyebilirler. İşaretleme dışında, oyun, esneme amaçlıda bu davranışı sergileyebilirler)

5. Beslenme davranışı bozuklukları (Hastalığa bağlı iştah artması ya da kesilmesi olabilir. Bu durumda ayırıcı muayene yapılması önemlidir (anoreksiya ve aversiyon (yemek yeme istememe))

6. Maternal davranış bozuklukları (Anne kedinin bir hastalığı nedenli olabilir. Annenin çocuklarına karşı ilgisini kaybetmiş olması olabilir buda içgüdü kaybından dolayı olabilir).

7. Obsesif Kompulsif Yalanma (Kedilerde kronik yalama, tipik olarak ağrı, stres ve endişeden kaynaklı olabilir. Kendilerini yalarlarken aşırı yalama ciddi problemlere neden olabilir. Acı çeken, stresli veya endişeli bir kedi, yaladığı bölgeyi tüysüz olana kadar yalayabilir ve bu her zaman ağrının olduğu bölgede olmayabilir.)

Tedavi yöntemleri

Bu hastalıklarda ilaç tedavisi yaygın olarak kullanılmaktadır. Bunun yanında feromonoterapiler kullanılabilir. Doğru yerde doğru zamanda kullanılan bu yöntemin tırmalama davranışını azalttığını gösteren çalışmalar vardır. Davranış değiştirme yöntemleri kullanılabilir. Bunlar: İyi davranış için ödüllendirme, kötü davranış için cezalandırma olabilir. Neden olan olayın değiştirilesi ya da tamamen ortadan kaldırılması (İdrar yapma davranışıyla ilgili, kokuyu inaktive eden koku ya da ürünlerin kullanılması) olabilir. Ödüllendirme zamanının değiştirilmesi (Yemek yediği için değil yatmaya gittiği için ödüllendirme) olabilir. Son olarak, sistematik unutturma (gök gürültüsünden ürken kedinin, tepkisine göre giderek artan sese maruz bırakma) gibi yöntemler kullanılabilir.

Referanslar

-Turner DC, Bateson P. The Domestic Cats. Cambridge University Press. The Edinburg Building, Cambridge CB2 2 RU, UK. IBBN: 0521 636485 2000. p:25–64

-Turner DC, Bateson P. Hunting Behavior of the Domestic Cat: Cat. In: Turner, C. J. Meister, Eds: O. The Domestic Cat: The Biology of Its Behavior, Cambridge: Cambridge Univ. Press, London/England. 1988. p:111–121

-Özçetin ST. Ankara Kedilerinin (Felils catus angorensisi) Dış Yapı, Tüy, Büyüme, Gelişme ve Üreme Özellikleri Üzerine Araştırmalar. Ankara Üniversitesi. Fen Bilimleri Enstitüsü Zootekni Ana Bilim Dalı (Doktora Tezi) Ankara. 2007. s. 3–5

-Driscoll CA, Menotti-Raymond M, Roca AL, Hupe K, Johnson WE, Giffen E, Harley EH, Delibes M, Pontier D, Kitchener AC, Yamaguchi N, O’Brien S, Macdonald D. The Near Eastern Origin of Cat Domestication Science AAAS 2007. (317)No: 5837 pp.519–523.

-Turner, D. C., Bateson, P., & Bateson, P. P. G. (Eds.). (2000). The domestic cat: the biology of its behaviour. Cambridge University Press.

- Borchelt, P. L., & Voith, V. L. (1982). Diagnosis and treatment of elimination behavior problems in cats. The Veterinary clinics of North America. Small animal practice, 12(4), 673.

- Wells, D. L., & Millsopp, S. (2012). The ontogenesis of lateralized behavior in the domestic cat, Felis silvestris catus. Journal of Comparative Psychology, 126(1), 23.

Klinik Psikolog Canahmet BOZ

psikolog.canahmet@gmail.com

YAZIYI PAYLAŞ!

İlk Yorum Yazan Sen Ol!

YAZARIN SON 5 YAZISI
23Haz
16Haz

Huni ve psikolojik hastalıklar

09Haz
31May

Davranışsal bağımlılıklar

19May

Seme gibi olmak